Chiều 10/4, tiếp tục chương trình Kỳ họp thứ Nhất, Quốc hội thảo luận tại hội trường về dự án Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Thi đua, khen thưởng.
Đảm bảo nguyên tắc yêu cầu khen thưởng thực chất
Tham gia góp ý kiến về đối tượng, tiêu chuẩn khen thưởng, ĐBQH Nguyễn Thị Thu Nguyệt (đoàn Đắk Lắk) cho rằng, dự thảo luật đã bổ sung, điều chỉnh rất nhiều nội dung phù hợp với các yêu cầu, nhiệm vụ mới, đảm bảo nguyên tắc yêu cầu khen thưởng thực chất, ghi nhận đúng mức những đóng góp thành tích của tập thể và cá nhân.
ĐBQH Nguyễn Thị Thu Nguyệt (Ảnh: Media Quốc hội).
Tuy nhiên, theo đại biểu, dự thảo luật sửa đổi lần này lại tiếp tục thiết kế theo hình thức đối tượng, tiêu chuẩn khen thưởng theo trình tự từ thấp đến cao, gắn với quá trình tích lũy thành tích. Tức là từ chiến sĩ thi đua đến nhận Bằng khen của tỉnh, Bằng khen của bộ, Bằng khen của Thủ tướng Chính phủ, đến Huân chương Lao động hạng Ba, hạng Nhì, hạng Nhất.
"Tôi cho rằng với cách tiếp cận như trên, thực tế rất dễ mâu thuẫn trong áp dụng. Bởi có những trường hợp có những thành tích nổi trội, đột xuất, có giá trị đóng góp vượt bậc, phải chờ đủ quy trình, đủ bước thì mới được xem xét.
Đồng thời, quy định trên khó đảm bảo đầy đủ tinh thần của nguyên tắc khen thưởng đó là "thành tích đến đâu, khen thưởng đến đó", bà Nguyệt nói.
Do vậy, đại biểu đề nghị ban soạn thảo tiếp tục rà soát, hoàn thiện theo hướng: vẫn giữ nguyên tắc đảm bảo tính hệ thống, thứ bậc trong khen thưởng, nhưng cần quy định rõ hơn cơ chế linh hoạt đối với các trường hợp có thành tích đặc biệt xuất sắc có thể xem xét khen thưởng vượt cấp mà không nhất thiết phải tuần tự qua các mức khen.
"Đồng thời, cần lượng hóa rõ tiêu chí những thành tích đặc biệt, tránh áp dụng cảm tính, đảm bảo công bằng, minh bạch và nâng cao giá trị thực chất của công tác khen thưởng", đại biểu nêu.
Tham gia góp ý kiến, ĐBQH Bế Trung Anh (đoàn Đắk Lắk) cho rằng trong công tác thi đua khen thưởng, vấn đề không chỉ nằm ở tiêu chí hay thủ tục, mà ở cách hệ thống nhận định, nhận diện và định giá giá trị.
Ông dẫn thực tế trong giáo dục, có những giai đoạn tỉ lệ tốt nghiệp trung học phổ thông ở nhiều địa phương đạt 98 - 99%, nhưng các đánh giá độc lập lại cho thấy năng lực của học sinh chưa tương xứng. Trong cải cách hành chính, tỉ lệ hồ sơ giải quyết đúng hạn ở nhiều nơi đạt trên 95%, song mức độ hài lòng của người dân không cao như vậy.
Do đó, đại biểu cho rằng những con số này không phải không có ý nghĩa, nhưng chúng cho thấy một thực tế: cái được đo lường chưa hẳn đã phản ánh đầy đủ giá trị.
ĐBQH Bế Trung Anh (Ảnh: Media Quốc hội).
Khi cái được đo chưa phản ánh đầy đủ giá trị nhưng lại trở thành căn cứ để khen thưởng, thì nỗ lực của con người có xu hướng hướng tới việc tối ưu hóa chỉ tiêu, thậm chí làm cho chỉ tiêu trở nên "đẹp" hơn, thay vì tập trung tạo ra giá trị thực.
Một khi hiện tượng này trở thành trạng thái mang tính hệ thống, thì xuất hiện điều mà chúng ta vẫn gọi là "bệnh thành tích".
Để bảo đảm Luật có thể loại bỏ những bất cập nêu trên, đại biểu đề nghị ba điểm cần điều chỉnh căn bản.
Trước hết cần chuyển từ tư duy phân bổ danh hiệu sang tư duy công nhận giá trị. Bất kỳ cá nhân, tổ chức nào đạt chuẩn giá trị đều phải được xem xét ghi nhận, không bị ràng buộc bởi tỉ lệ hành chính cố định.
Ngoài ra cần giảm phụ thuộc vào việc tích lũy thành tích quá khứ, đồng thời tăng vai trò của giá trị hiện tại, đặc biệt là những đóng góp có tác động thực tế.
Căn cứ đánh giá cần được mở rộng, đưa vào các yếu tố phản ánh trực tiếp giá trị xã hội như phản hồi của người dân, dữ liệu thực tiễn và hiệu quả phục vụ.
Tránh cách hiểu hình thức trong quá trình xét tặng danh hiệu
Tham gia góp ý về danh hiệu Chiến sĩ thi đua cấp cơ sở và tiêu chuẩn sáng kiến, đại biểu Dương Khắc Mai (đoàn Lâm Đồng) đồng tình với việc dự thảo Luật quy định tiêu chuẩn danh hiệu Chiến sĩ thi đua cấp cơ sở gắn với yêu cầu về sáng kiến, nhiệm vụ khoa học công nghệ và đổi mới sáng tạo.
Tuy nhiên, dẫn một số khó khăn vướng mắc trong thực tiễn triển khai tại cơ sở, đặc biệt là cấp xã, ông Mai cho rằng các tiêu chí về sáng kiến hiện còn mang tính khái quát, chưa làm rõ nội hàm, phương thức đánh giá và thẩm quyền xác nhận, dẫn đến tình trạng áp dụng không thống nhất.
Đồng thời, nhiều vị trí công tác mang tính hành chính, khối lượng công việc khó lượng hóa thành sản phẩm khoa học công nghệ; nếu áp dụng cứng tiêu chuẩn này sẽ thu hẹp đối tượng được xét tặng danh hiệu, ảnh hưởng đến phong trào thi đua tại cơ sở.
ĐBQH Dương Khắc Mai (Ảnh: Media Quốc hội).
Đại biểu kiến nghị cần quy định rõ tiêu chí, nội dung và phương thức đánh giá sáng kiến, trong đó nhấn mạnh yêu cầu về hiệu quả áp dụng thực tế và khả năng nhân rộng. Đồng thời, làm rõ tiêu chí "sáng kiến có hiệu quả áp dụng và khả năng nhân rộng" để tránh cách hiểu hình thức trong quá trình xét tặng danh hiệu.
Ngoài ra, cần mở rộng phạm vi các nội dung được công nhận là sáng kiến, bao gồm các giải pháp cải tiến, mô hình, cách làm hiệu quả trong quản lý, cải cách hành chính, chuyển đổi số, nâng cao chất lượng phục vụ nhân dân, phù hợp với đặc thù từng lĩnh vực, đặc biệt là ở cấp cơ sở.
Hơn nữa, ông cũng đề nghị bổ sung quy định công nhận sáng kiến của công nhân, người lao động theo hướng đơn giản hóa điều kiện, tiêu chí và thành phần hồ sơ, phù hợp với đặc thù lao động trực tiếp.
Theo đó, không yêu cầu đầy đủ quy trình như đối với đề tài khoa học, mà cho phép công nhận sáng kiến ở cơ sở với mô tả ngắn gọn về nội dung cải tiến, phạm vi áp dụng, hiệu quả mang lại; đồng thời rút gọn thủ tục thẩm định theo hướng đánh giá tại chỗ, gắn với kết quả thực hiện trong quá trình sản xuất, kinh doanh.
Cùng với đó, quy định rõ phạm vi và loại hình sáng kiến được công nhận đối với công nhân, người lao động, bao gồm: cải tiến kỹ thuật quy mô nhỏ; hợp lý hóa quy trình sản xuất, thao tác làm việc; giải pháp tiết kiệm nguyên liệu, nguyên vật liệu; giải pháp nâng cao chất lượng, năng suất sản phẩm và bảo đảm an toàn lao động.
Đồng thời, làm rõ tiêu chí đánh giá theo hướng dựa trên hiệu quả thực tế, khả năng áp dụng và mức độ nhân rộng, thay vì đặt nặng yêu cầu về hình thức hoặc các tiêu chí mang tính hàn lâm.
Bộ trưởng Bộ Nội vụ Đỗ Thanh Bình (Ảnh: Media Quốc hội).
Giải trình làm rõ ý kiến ĐBQH nêu, Bộ trưởng Bộ Nội vụ Đỗ Thanh Bình cho biết nguyên tắc xuyên suốt trong lần sửa đổi luật này là chú trọng khen thưởng các cá nhân, tập thể có thành tích tiêu biểu, mang lại hiệu quả thiết thực vì lợi ích chung; đi đầu trong đổi mới sáng tạo, chuyển đổi số và ứng dụng khoa học công nghệ.
Dự thảo cũng bổ sung các tiêu chí về đóng góp trong lĩnh vực quốc phòng, an ninh, đối ngoại, khoa học công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số, nhằm thể chế hóa các chủ trương của Đảng, thể hiện quyết tâm của Nhà nước trong triển khai đồng bộ các giải pháp phát triển đất nước trong kỷ nguyên mới.
Đồng thời, Luật hóa trách nhiệm của người đứng đầu trong đánh giá và quyết định khen thưởng, bảo đảm việc ghi nhận kịp thời, xứng đáng đối với các tập thể, cá nhân có thành tích xuất sắc trong thực hiện nhiệm vụ.
