Theo Nghị định 169 của Chính phủ chính thức có hiệu lực từ 1/7, thay thế Nghị định 128/2020, nhiều quy định mới về xử phạt vi phạm hành chính trong lĩnh vực hải quan đã được áp dụng, với mức phạt tiền từ 1 - 40 triệu đồng cho hành vi khai báo hải quan sai.
Cụ thể, tại điều 9 của Nghị định 169, mức xử phạt đối với các hành vi vi phạm quy định về khai hải quan được phân thành nhiều khung, tùy theo tính chất và mức độ vi phạm.
Trong đó, mức phạt thấp nhất từ 1 - 2 triệu đồng áp dụng đối với hành vi khai sai về số lượng, tên hàng, xuất xứ đối với hàng viện trợ nhân đạo, viện trợ không hoàn lại hoặc không khai mối quan hệ đặc biệt giữa người mua và người bán nhưng không làm ảnh hưởng đến trị giá hải quan.
Mức 2 - 4 triệu đồng áp dụng khi khai sai về số lượng, tên hàng, chất lượng, trị giá hải quan hoặc xuất xứ đối với hàng hóa quá cảnh, chuyển khẩu, trung chuyển hoặc hàng hóa sử dụng, tiêu hủy trong khu phi thuế quan.
Đối với hàng hóa xuất khẩu, nhập khẩu thuộc diện miễn thuế hoặc không chịu thuế, hành vi khai sai về số lượng, tên hàng, chất lượng, trị giá hoặc xuất xứ sẽ bị phạt từ 3 - 5 triệu đồng.
Ảnh minh họa. (nguồn: BĐT Chính phủ)
Khung phạt 5 - 10 triệu đồng áp dụng đối với các hành vi như khai sai số lượng vận đơn, hành khách, kiện hành lý trên hồ sơ phương tiện vận tải hoặc khai sai về hàng hóa đưa vào, đưa ra khỏi kho ngoại quan.
Đáng chú ý, mức phạt cao nhất tại điều 9 là từ 20 - 40 triệu đồng đối với hành vi đã hoàn thành thủ tục hải quan nhưng không xuất khẩu hoặc xuất khẩu thiếu so với khai báo về số lượng, tên hàng hoặc trị giá hải quan đối với hàng hóa xuất khẩu (trừ một số trường hợp đặc thù như hàng gia công, sản xuất xuất khẩu, doanh nghiệp chế xuất và hàng kinh doanh tạm nhập - tái xuất). Quy định này không áp dụng đối với các trường hợp hủy tờ khai hoặc tờ khai không còn giá trị làm thủ tục hải quan theo quy định của pháp luật.
Ngoài ra, nếu người khai hải quan tự phát hiện và khai bổ sung sau thời hạn quy định, mức phạt được giảm đáng kể. Cụ thể, hành vi tương ứng với khung phạt cao nhất chỉ bị phạt từ 10 - 20 triệu đồng thay vì 20 - 40 triệu đồng.
Cũng theo Nghị định 169, nếu hành vi khai sai dẫn đến thiếu số tiền thuế phải nộp, tăng số tiền thuế được miễn, giảm, hoàn hoặc không thu, hoặc có dấu hiệu trốn thuế hay vi phạm quy định về quản lý hàng hóa xuất nhập khẩu, thì sẽ không xử lý theo điều 9 mà chuyển sang áp dụng các điều khoản khác về vi phạm thuế và gian lận hải quan với chế tài nghiêm khắc hơn.
Theo ông Kim Long Biên - Trưởng ban Ban Pháp chế, Cục Hải quan, Nghị định số 169/2026/NĐ-CP không đơn thuần sửa đổi kỹ thuật các quy định xử phạt, mà nhằm kịp thời thể chế hóa các chủ trương lớn về hoàn thiện thể chế, hiện đại hóa quản lý nhà nước và chuyển đổi số. Tinh thần xuyên suốt của Nghị định là xử lý nghiêm minh nhưng khả thi; tăng hiệu lực quản lý nhưng đồng thời tạo thuận lợi cho hoạt động thương mại hợp pháp.
Nghị định được xây dựng trên cơ sở kế thừa các nội dung còn phù hợp của Nghị định số 128/2020/NĐ-CP và Điều 2 Nghị định số 102/2021/NĐ-CP, đồng thời sửa đổi toàn diện những quy định đã phát sinh bất cập trong thực tiễn.
Một trong những điểm nổi bật là bổ sung các trường hợp không xử phạt vi phạm hành chính; hoàn thiện quy định về tang vật vi phạm; bổ sung các hành vi mới phát sinh trong kiểm tra, giám sát, kiểm soát hải quan; tăng tính răn đe đối với hành vi khai sai mã số, thuế suất, mức thuế đối với các trường hợp đã được cơ quan quản lý hướng dẫn hoặc xác định trước.
Đặc biệt, lần đầu tiên quy định xử phạt vi phạm hành chính trên môi trường điện tử được đưa vào khuôn khổ pháp lý. Đây là nền tảng quan trọng để thúc đẩy số hóa quy trình xử lý, nâng cao khả năng giám sát, tăng tính minh bạch và giảm chi phí hành chính.
Nghị định cũng bổ sung thẩm quyền xử phạt của lực lượng Công an nhân dân đối với một số trường hợp kết thúc điều tra nhưng chưa đến mức truy cứu trách nhiệm hình sự, qua đó rút ngắn quy trình xử lý và nâng cao hiệu quả phối hợp liên ngành.
Minh Hoa (t/h theo VTV, Thanh Niên)
