Nhà ngoại giao hàng đầu của Mỹ nhấn mạnh rằng Washington có những "giới hạn" trong các cuộc đàm phán với Iran, trong bối cảnh vụ tấn công nhằm vào một con tàu tại eo biển Hormuz khiến Liên Hợp Quốc phải tạm dừng chiến dịch sơ tán các thủy thủ bị mắc kẹt.
Nga siết đòn vào nguồn cung năng lượng UkraineĐỌC NGAYÔng Rubio, đang có chuyến công du Bahrain nhằm trấn an các đồng minh vùng Vịnh chịu ảnh hưởng nặng nề từ cuộc xung đột Trung Đông, cũng bác bỏ ý tưởng cho phép Tehran thu phí đối với các tàu quá cảnh qua eo biển Hormuz. Ông cho rằng điều đó sẽ mở đường cho "tình trạng hỗn loạn hoàn toàn".
Mỹ và Iran đã ký một thỏa thuận sơ bộ nhằm chấm dứt cuộc xung đột do Mỹ và Israel phát động vào cuối tháng 2, đồng thời khởi động các cuộc đàm phán dự kiến tập trung vào chương trình hạt nhân của Tehran, việc nới lỏng các lệnh trừng phạt và dòng chảy năng lượng toàn cầu qua eo biển Hormuz.
Tuy nhiên, các quốc gia vùng Vịnh và Israel từ lâu cũng bày tỏ quan ngại về việc Iran hậu thuẫn các lực lượng ủy nhiệm trong khu vực cũng như chương trình tên lửa của nước này. Hiện vẫn chưa rõ các vấn đề đó có được đưa vào chương trình nghị sự của các cuộc đàm phán hay không.
Sau cuộc gặp với ông Rubio hôm 26/6, các ngoại trưởng thuộc Hội đồng Hợp tác vùng Vịnh (GCC) nhấn mạnh rằng: "Để đạt được hòa bình và an ninh bền vững trong khu vực, cần phải giải quyết toàn diện mọi mối đe dọa từ Iran, bao gồm tên lửa đạn đạo, máy bay không người lái và sự hỗ trợ dành cho các lực lượng ủy nhiệm".
Tàu hàng bị tấn công
Trước đó, ông Rubio thừa nhận Mỹ mong muốn đạt được một thỏa thuận với Iran, nhưng "không phải bằng mọi giá".
"Chúng tôi muốn bảo đảm rằng không có bất kỳ điều khoản nào trong thỏa thuận có thể làm suy giảm an ninh, ổn định hoặc thịnh vượng của bất kỳ đối tác nào của chúng tôi tại khu vực Vùng Vịnh", ông nói.
Ngoại trưởng Mỹ Marco Rubio gặp Quốc vương Bahrain, ngày 25/6/2026. (Ảnh: Eric Lee, AFP)
Ngoại trưởng Mỹ cũng tìm cách trấn an các quốc gia giàu tài nguyên năng lượng trong khu vực rằng eo biển Hormuz (tuyến đường xuất khẩu dầu mỏ và khí tự nhiên hóa lỏng quan trọng của họ suốt nhiều thập kỷ) sẽ tiếp tục được sử dụng miễn phí.
Trong thời gian xung đột, Iran từng phong tỏa eo biển Hormuz, gây chấn động nền kinh tế toàn cầu. Sau đó, Tehran tuyên bố có kế hoạch áp dụng cái gọi là "phí dịch vụ hàng hải", trong khi Lực lượng Vệ binh Cách mạng Hồi giáo Iran (IRGC) hôm 26/6 cảnh báo mọi hành trình qua eo biển không được cấp phép sẽ "bị xử lý".
Đan Mạch cung cấp cho Ukraine 15.000 đạn pháo tầm xa
Nga nâng cấp T-90M với "mắt thần" 360 độ và hệ thống tác chiến điện tử mới
Nga mở đợt tấn công quy mô lớn nhằm vào các điểm tập kết khí tài UkraineHôm 25/6, Oman đã công bố bản đồ một tuyến hàng hải tạm thời mới chạy sát bờ biển nước này, cho biết tuyến đường qua eo biển Hormuz đã được phối hợp với Tổ chức Hàng hải Quốc tế (IMO) - cơ quan của Liên Hợp Quốc phụ trách an toàn hàng hải.
Sau đó, Iran dường như lên án hành lang hàng hải mới trong một tuyên bố của IRGC, dù không trực tiếp nhắc đến Oman.
Cơ quan An ninh Hàng hải Anh (UKMTO) cho biết hôm 26/6, một tàu chở hàng đang di chuyển qua eo biển Hormuz đã "bị một đầu đạn chưa xác định bắn trúng mạn phải, gây hư hại khu vực buồng lái", nhưng không có thương vong.
Theo UKMTO, vụ việc xảy ra cách bờ biển Oman khoảng 7,5 hải lý (14 km).
Ngay sau đó, Tổng Thư ký IMO Arsenio Dominguez thông báo tạm dừng kế hoạch sơ tán khoảng 600 tàu cùng thủy thủ đoàn bị mắc kẹt do chiến sự.
"Tôi đã quyết định tạm thời dừng việc triển khai kế hoạch sơ tán để xác nhận lại rằng các điều kiện bảo đảm an toàn cần thiết vẫn được duy trì đối với những con tàu trong danh sách sơ tán cũng như toàn bộ tàu thuyền hoạt động trong khu vực", ông Dominguez cho biết.
Ông cũng cho biết, con tàu bị tấn công hôm 26/6 không nằm trong chương trình sơ tán do IMO triển khai từ tối 24/6.
"Tự do hàng hải không bị hạn chế"
Mỹ và các đồng minh kiên quyết phản đối việc áp đặt bất kỳ khoản phí hay lệ phí nào đối với hoạt động đi lại qua eo biển Hormuz. Ông Rubio tái khẳng định lập trường của Washington rằng đây là vùng biển quốc tế, vì vậy không quốc gia nào có quyền thu phí.
Trưởng đoàn đàm phán Iran: Eo biển Hormuz sẽ do Tehran quản lýĐỌC NGAY"Các tuyến đường thủy quốc tế không thuộc sở hữu của bất kỳ quốc gia nào. Đây là nguyên tắc nền tảng của thế giới hiện đại; nếu không có nguyên tắc này, thế giới sẽ rơi vào hỗn loạn hoàn toàn", ông nhấn mạnh.
Trong tuyên bố chung, các ngoại trưởng GCC cũng khẳng định việc bảo đảm "quyền tự do hàng hải, không điều kiện và không bị hạn chế" tại eo biển Hormuz là yếu tố thiết yếu đối với khu vực.
Eo biển Hormuz là tuyến đường biển hẹp nằm giữa Iran và Oman, nối Vịnh Ba Tư với biển Arab và Ấn Độ Dương. Đây là một trong những "điểm nghẽn" hàng hải quan trọng nhất thế giới đối với hoạt động vận chuyển dầu mỏ và khí đốt từ khu vực Vùng Vịnh.
Tại cuộc họp với ông Rubio hôm 26/6, Ngoại trưởng Oman Badr Albusaidi khẳng định các kế hoạch liên quan đến eo biển Hormuz "không bao gồm việc áp đặt bất kỳ khoản phí quá cảnh nào", mặc dù trước đó, chính phủ Oman và Iran cho biết hai bên đang nghiên cứu mức phí đối với các dịch vụ hàng hải được cung cấp tại khu vực này.
Bản ghi nhớ được Tehran và Washington ký kết tuần trước quy định các tàu thương mại sẽ được miễn phí quá cảnh qua eo biển Hormuz trong vòng 60 ngày.
Hiện vẫn chưa rõ cơ chế nào sẽ được áp dụng sau khi thời hạn này kết thúc.
Thế Hải (Theo France24, Al-monitor)
