Tổng thống Mỹ Donald Trump tuyên bố, ông có thể phê duyệt một thỏa thuận hòa bình với Iran ngay trong ngày thứ Sáu (giờ địa phương), trong đó Tehran sẽ phải nhượng bộ đáng kể, bao gồm mở eo biển Hormuz và từ bỏ chương trình hạt nhân. Tuy nhiên, các quan chức cấp cao Iran cho biết, hai bên vẫn chưa đạt được thỏa thuận cuối cùng.
Mỹ và Iran đạt thỏa thuận sơ bộ gia hạn ngừng bắn 60 ngày?ĐỌC NGAYSự khác biệt giữa hai cách diễn giải cho thấy ông Trump có thể đang tiếp tục vận dụng nghệ thuật đàm phán quen thuộc của mình nhằm tìm lối thoát cho cuộc xung đột đã làm gián đoạn nguồn cung năng lượng toàn cầu và gây chấn động nền kinh tế thế giới.
Sau hơn hai giờ họp với các cố vấn cấp cao tại Phòng Tình huống của Nhà Trắng, ông Trump rời cuộc họp nhưng chưa đưa ra quyết định chính thức. Báo New York Times dẫn lời một quan chức cấp cao trong chính quyền cho biết, Tổng thống Mỹ vẫn chưa đưa ra quyết định cuối cùng về thỏa thuận hòa bình.
Trong một bài đăng trên nền tảng mạng xã hội Truth, ông Trump nói rằng Iran "phải đồng ý rằng họ sẽ không bao giờ sở hữu vũ khí hạt nhân hay bom hạt nhân". (Ảnh: Samuel Corum/Pool/CNP/Shutterstock qua Theguardian)
Trên mạng xã hội Truth Social, ông Trump mô tả các điều khoản của thỏa thuận mà ông cho là sắp đạt được. Theo đó, Iran phải cam kết không bao giờ sở hữu vũ khí hay bom hạt nhân; mở eo biển Hormuz cho mọi tàu thuyền qua lại mà không thu phí; gỡ bỏ thủy lôi trên tuyến hàng hải này; đồng thời cho phép Mỹ tiếp cận và phá hủy lượng uranium làm giàu ở cấp độ cao được cất giữ tại một cơ sở hạt nhân an toàn của Iran. Ông cũng cho biết, thỏa thuận sẽ không bao gồm việc giải phóng các tài sản bị phong tỏa của Iran.
Ngoài ra, ông Trump tuyên bố, Mỹ sẽ dỡ bỏ lệnh phong tỏa hải quân đối với Iran, dù chưa rõ điều này có phụ thuộc vào việc thỏa thuận được xác nhận hay không.
Danh sách yêu cầu của Mỹ được ông Trump mô tả như một thỏa thuận đã hoàn tất. Nếu đúng như vậy, điều đó đồng nghĩa Iran đã nhượng bộ ở nhiều vấn đề cốt lõi, bao gồm quyền thu phí đối với các tàu đi qua eo biển Hormuz, yêu cầu giải phóng tài sản bị phong tỏa và quyền duy trì chương trình hạt nhân của nước này.
Tuy nhiên, sau tuyên bố của ông Trump, các quan chức Iran phát đi tín hiệu cứng rắn. Những người thân cận với chính phủ Iran phủ nhận việc hai bên đã đạt thỏa thuận.
Hãng thông tấn bán chính thức Tasnim ngày thứ Sáu cho biết, chưa có sự đồng thuận cuối cùng nào giữa Iran và Mỹ, đồng thời nhận định bài đăng của ông Trump "phù hợp với phong cách quen thuộc là đưa ra các tuyên bố đơn phương và mang nặng cái tôi".
Người phát ngôn Bộ Ngoại giao Iran Esmaeil Baqaei nói với truyền thông nhà nước: "Về sự đồng thuận, như tôi đã nói trước đó, việc trao đổi thông điệp giữa hai bên vẫn đang tiếp diễn, nhưng chưa đạt được bất kỳ thỏa thuận cuối cùng nào".
Ngoại trưởng Iran Abbas Araghchi cho biết, ông đã trao đổi với người đồng cấp Oman về "cơ chế quản lý tương lai của eo biển Hormuz phù hợp với trách nhiệm chủ quyền và luật pháp quốc tế", cho thấy Tehran khó có khả năng mở lại tuyến đường thủy này theo mô hình như trước chiến tranh.
Một quan chức Nhà Trắng giấu tên nói với AFP: "Cuộc họp tại Phòng Tình huống đã kết thúc sau khoảng hai giờ. Tổng thống Trump chỉ chấp nhận một thỏa thuận có lợi cho nước Mỹ và đáp ứng các lằn ranh đỏ của ông ấy. Iran không bao giờ được phép sở hữu vũ khí hạt nhân".
Cuộc gặp tại Washington giữa Ngoại trưởng Mỹ Marco Rubio và Ngoại trưởng Pakistan Ishaq Dar kết thúc mà không có tuyên bố công khai nào về các cuộc đàm phán, dù Pakistan được xem là một trong những bên trung gian quan trọng.
Tasnim cho biết, vấn đề hạt nhân không được thảo luận trong cuộc gặp này và những tuyên bố của ông Trump về việc dỡ bỏ phong tỏa tại eo biển Hormuz cần được nhìn nhận một cách hoài nghi.
Nhà đàm phán hàng đầu của Iran, Mohammad-Bagher Ghalibaf, viết trên mạng xã hội: "Iran không tin vào các bảo đảm hay lời nói suông – chỉ hành động mới là thước đo".
Ông cũng phát đi thông điệp cứng rắn rằng Tehran đã sẵn sàng cho một vòng giao tranh mới nếu các cuộc đàm phán gia hạn ngừng bắn và chấm dứt chiến tranh thất bại.
Mỹ tiến hành "các cuộc tấn công phòng vệ" tại IranĐỌC NGAY"Chúng tôi giành được nhượng bộ không phải bằng đối thoại mà bằng tên lửa; trên bàn đàm phán, chúng tôi chỉ khiến họ hiểu điều đó. Người chiến thắng trong bất kỳ thỏa thuận nào là bên chuẩn bị tốt hơn cho xung đột ngay từ ngày hôm sau".
Phó Tổng thống Mỹ JD Vance tối thứ Năm ám chỉ một thỏa thuận đang đến rất gần. Tuy nhiên, theo các nguồn tin, ông Trump cần thêm thời gian để cân nhắc liệu có nên ủng hộ một thỏa thuận mà nhiều vấn đề khó khăn sẽ được chuyển sang các vòng đàm phán sau.
Các quan chức Iran tiếp tục khẳng định không có kế hoạch đưa uranium ra nước ngoài. Dù vậy, một số nhà quan sát cho rằng điều này không loại trừ khả năng Tehran đồng ý giảm độ làm giàu của uranium xuống mức thấp hơn.
Ông Trump cũng có thể cần thêm thời gian để thuyết phục Thủ tướng Israel Benjamin Netanyahu chấp nhận yêu cầu ngừng bắn tại Lebanon như một phần của thỏa thuận.
Trong những ngày gần đây, ông Netanyahu đã gia tăng các cuộc tấn công nhằm vào các vị trí của Hezbollah trên khắp Lebanon, bao gồm cả thủ đô Beirut.
Bình luận về tình hình, ông Netanyahu tuyên bố: "Lực lượng của chúng tôi đã vượt sông Litani và tiến vào các khu vực chiến lược. Chúng tôi đang hoạt động tại Beirut, thung lũng Bekaa và trên toàn bộ mặt trận, đồng thời trực tiếp nhắm mục tiêu vào Hezbollah".
Thế Hải (Theo CNBC, Theguardian)
