TP Hồ Chí Minh ưu tiên mảng xanh trên 'đất vàng' thay vì thêm cao ốc

Từ những khu đất quây tôn nhiều năm đến khoảng xanh giữa nội đô

Trong nhiều năm qua, không ít khu “đất vàng” tại trung tâm TP Hồ Chí Minh rơi vào tình trạng bỏ hoang do dự án chậm triển khai. Những khu đất bị quây tôn kéo dài không chỉ gây lãng phí tài nguyên đô thị, mà còn ảnh hưởng mỹ quan, phát sinh rác thải và tạo cảm giác nhếch nhác giữa khu vực trung tâm.

Tuy nhiên, từ đầu năm 2026, diện mạo của nhiều khu vực đã có sự thay đổi đáng kể khi thành phố triển khai chủ trương tận dụng đất trống để làm công viên, vườn hoa tạm. Các vị trí như khu đất số 8 Võ Văn Tần (dự án nhà thi đấu Phan Đình Phùng), khu đất số 135 Nguyễn Huệ - 39 Lê Lợi hay khu đất 8 - 12 Lê Duẩn… dần trở thành nơi tập thể dục, đi bộ và sinh hoạt cộng đồng của người dân.

Theo định hướng mới của TP Hồ Chí Minh, khu vực lõi trung tâm sẽ hạn chế phát triển thêm chung cư cao tầng nhằm giảm áp lực hạ tầng và dành thêm quỹ đất cho không gian công cộng. Bí thư Thành ủy TP Hồ Chí Minh Trần Lưu Quang cho biết, Thành phố sẽ không tiếp tục phát triển thêm nhà cao tầng ở các khu vực đã quá tải dân số và hạ tầng, đồng thời ưu tiên các công trình phục vụ cộng đồng và mảng xanh đô thị.

Theo nhiều nghiên cứu quy hoạch đô thị, diện tích cây xanh bình quân tại TP Hồ Chí Minh hiện vẫn thấp hơn đáng kể so với nhiều đô thị lớn trong khu vực. Trong bối cảnh quỹ đất nội đô ngày càng hạn hẹp, việc bổ sung thêm các khoảng xanh công cộng được xem là nhu cầu cấp thiết.

Anh Phạm Hồng Hải, phường Xuân Hòa cho biết: “Tôi sống ở đây mấy chục năm rồi. Khi nghe Bí thư Thành ủy TP Hồ Chí Minh có đề xuất các dự án cũ ở trung tâm mà chưa triển khai thì làm công viên tạm cho người dân, tôi rất phấn khởi. Có công viên, có mảng xanh thì người dân mới có nơi tập thể dục, rèn luyện sức khỏe”.

Theo anh Hải, điều người dân mong muốn không chỉ là những công viên mang tính tạm thời mà là các khoảng xanh có thể tồn tại lâu dài giữa khu vực nội đô ngày càng chật chội. “Tôi mong muốn nơi này thành công viên luôn chứ không chỉ là tạm. Người dân cần có khoảng không gian để hít thở, thư giãn sau giờ làm việc và vận động thể dục thể thao mỗi ngày”, anh Hải nói.

Nhắc lại tình trạng trước đây của khu đất số 8 Võ Văn Tần (nhà thi đấu Phan Đình Phùng, phường Xuân Hòa), anh Hải cho biết, khu vực này từng bị quây tôn suốt gần 10 năm nhưng dự án không triển khai, khiến nhiều người dân cảm thấy lãng phí.

“Trước đây khu này rào kín hết mà người dân cũng không biết cụ thể dự án ra sao. Có thời điểm trong lúc sốt đất, nhiều người còn tưởng ở đây chuẩn bị phân lô bán nền vì thấy quây kín quá lâu. Sau đó báo chí phản ánh thì chủ đầu tư mới bổ sung thông tin dự án rõ ràng hơn”, anh Hải kể.

Theo ghi nhận thực tế, vào các buổi sáng và chiều tối, nhiều công viên tạm tại khu vực trung tâm thu hút khá đông người dân đến tập thể dục, đi dạo hoặc cho trẻ nhỏ vui chơi. Không ít người cho rằng điều thành phố thiếu hiện nay không chỉ là nhà ở hay trung tâm thương mại mà còn là những không gian mở phục vụ sinh hoạt cộng đồng.

Một người dân thường xuyên tập thể dục tại khu vực công viên trên đường Lê Lợi cho biết: “Hồi trước, nhìn khu đất bỏ không rất phí. Bây giờ có cây xanh, có ghế đá, có người ra tập thể dục thì khu vực này có sức sống hơn hẳn. Buổi tối nhiều gia đình dẫn con ra chơi, không khí khác trước rất nhiều”.

Không chỉ cư dân khu vực trung tâm, nhiều người từ các phường khác khi vào nội đô cũng đánh giá cao hiệu quả của mô hình công viên tạm. Chị Ngọc Dung, phường Tân Phú chia sẻ: “Trung tâm thành phố vốn thiếu cây xanh nên việc tận dụng đất trống để làm công viên là rất cần thiết. Có thêm mảng xanh, tôi cảm giác không khí dễ chịu hơn, đặc biệt trong thời tiết nắng nóng như hiện nay”.

Dưới góc độ quy hoạch đô thị, TS Nguyễn Văn Sơn, chuyên gia kinh tế cho rằng, việc tận dụng các khu đất dự án chậm triển khai để làm công viên tạm là giải pháp phù hợp trong bối cảnh TP Hồ Chí Minh đang thiếu nghiêm trọng không gian sinh hoạt chung cho người dân.

“Không nên chỉ nhìn giá trị thương mại của các khu đất trung tâm mà bỏ qua nhu cầu về mảng xanh của cư dân đô thị. Một khu đất bị bỏ trống nhiều năm sẽ gây lãng phí lớn hơn rất nhiều so với việc tạm thời sử dụng để phục vụ cộng đồng”, TS Nguyễn Văn Sơn nhận định.

Theo ông Sơn, nhiều đô thị lớn trên thế giới cũng từng áp dụng mô hình chuyển đổi tạm các khu đất chờ triển khai dự án thành nơi sinh hoạt công cộng nhằm cải thiện chất lượng sống cho cư dân và hạn chế tình trạng đất bỏ hoang kéo dài.

Cần cơ chế để duy trì không gian xanh lâu dài

Sau thời gian đưa vào sử dụng, nhiều công viên tạm tại trung tâm TP Hồ Chí Minh đã trở thành điểm sinh hoạt quen thuộc của người dân. Không ít ý kiến mong muốn thành phố tiếp tục duy trì các không gian này cho đến khi dự án thực sự được triển khai thay vì tái lập tình trạng quây tôn kéo dài như trước.

Anh Trần Quang Hùng, ngụ phường Tân Bình cho biết anh thường cùng bạn bè đến khu vực công viên gần trung tâm để chơi thể thao vào cuối tuần.

“Ở khu vực trung tâm bây giờ rất khó tìm được nơi rộng rãi có cây xanh và sân chơi miễn phí. Những công viên như thế này giúp người dân, nhất là sinh viên và lao động trẻ có thêm không gian sinh hoạt mà không phải tốn nhiều chi phí”, anh Hùng nói.

Nhiều phụ huynh cũng cho rằng, các công viên tạm phần nào đáp ứng nhu cầu vui chơi ngoài trời của trẻ em tại khu vực nội đô vốn thiếu khoảng xanh trong nhiều năm qua

TS Nguyễn Văn Sơn cho rằng, để mô hình này phát huy hiệu quả lâu dài, thành phố cần xây dựng cơ chế phối hợp rõ ràng với các doanh nghiệp có dự án chậm triển khai. Theo ông, trong thời gian chưa thực hiện dự án, chủ đầu tư có thể phối hợp chỉnh trang cảnh quan, duy tu cây xanh để khu đất không bị bỏ hoang gây lãng phí.

“Việc mở các khu đất trống làm công viên không nên chỉ là giải pháp mang tính ngắn hạn. Đây cần được xem là một phần trong định hướng phát triển đô thị bền vững của thành phố, đặc biệt trong bối cảnh khu vực trung tâm đang thiếu nghiêm trọng không gian công cộng”, ông Sơn nói.

Hiện Sở Xây dựng TP Hồ Chí Minh đang tiếp tục rà soát các khu đất trống tại nhiều phường, xã để đề xuất phương án làm công viên, vườn hoa tạm thời. Nhiều ý kiến cho rằng, cùng với định hướng hạn chế phát triển thêm nhà cao tầng ở khu vực trung tâm, việc mở rộng các khoảng xanh sẽ góp phần cải thiện chất lượng sống và giảm áp lực hạ tầng đô thị trong thời gian tới.

Dù được gọi là “công viên tạm”, nhưng với nhiều người dân thành phố, những khoảng xanh này đang mang lại giá trị rất thực trong đời sống hằng ngày. Từ những khu đất từng bị quây kín nhiều năm, nay đã trở thành nơi người dân có thể đi bộ, tập thể dục và sinh hoạt cộng đồng giữa khu vực trung tâm vốn ngày càng chật chội.