Đây là kết luận từ một báo cáo mới do chính phủ ủy quyền thực hiện, được Cơ quan Hạ tầng Giao thông Phần Lan (FTIA) công bố đầu tuần qua, trong khuôn khổ chương trình đổi mới đội tàu giai đoạn 2026–2045, được chuẩn bị phối hợp với Cơ quan Hàng hải Thụy Điển.
Báo cáo cũng nhấn mạnh các yêu cầu an ninh ngày càng tăng cùng những thay đổi trong đội tàu vận tải thương mại.
Biến đổi khí hậu khiến điều kiện băng trở nên biến động và khó dự đoán hơn. Mặc dù diện tích băng trung bình dự kiến giảm, Phần Lan – nằm ở khu vực Bắc Âu, giáp với Thụy Điển ở phía Tây, Na Uy ở phía Bắc, Nga ở phía Đông và Biển Baltic ở phía Nam – vẫn sẽ trải qua những mùa đông có điều kiện băng biển khắc nghiệt.
Các trang trại điện gió ngoài khơi được quy hoạch trên Biển Baltic cũng đang thay đổi động lực băng và thu hẹp các khu vực có thể điều hướng cho tàu thương mại. Việc mô hình hóa chi tiết hơn về tác động này dự kiến vào đầu năm 2027.
Một yếu tố quan trọng khác là khả năng hoạt động trong điều kiện băng giá của các tàu thương mại mới đang giảm sút.
Báo cáo chỉ ra rằng các tàu thương mại ngày nay thường có công suất động cơ thấp hơn so với sức chưa hàng hóa, thiết kế mũi tàu và hệ thống lai dắt ít phù hợp hơn, cùng diện tích đón gió lớn hơn.
Hệ quả là, ngay cả những tàu có khả năng chịu được điều kiện băng giá tương đối cao cũng thường gặp khó khăn khi tự hành trong biển băng so với các tàu cũ.
Xu hướng này một phần xuất phát từ việc tối ưu hóa tàu thương mại để đạt hiệu quả cao hơn trên vùng nước thoáng và tiết kiệm nhiên liệu.
Phần Lan dự kiến sẽ duy trì số lượng tàu phá băng trong những thập kỷ tới tương đương với hiện nay, bất chấp nhiệt độ tăng cao và diện tích băng trung bình trên Biển Baltic đang thu hẹp. Ảnh: Railotech
Báo cáo cảnh báo rằng khoảng cách giữa khả năng phá băng lý thuyết và khả năng vận hành thực tế đang ngày càng lớn. Điều này có thể làm tăng nhu cầu hỗ trợ từ tàu phá băng chuyên dụng ngay cả khi điều kiện băng trung bình dịu hơn.
Mùa đông năm ngoái, Nga đã phải điều một tàu phá băng chạy bằng năng lượng hạt nhân từ Bắc Cực đến hỗ trợ tại Biển Baltic do điều kiện băng giá quá khắc nghiệt.
Vì vậy, báo cáo kết luận rằng một hệ thống hàng hải mùa đông đáng tin cậy cũng đòi hỏi phải cải thiện khả năng hoạt động trong băng của chính các tàu thương mại.
Trong bối cảnh đó, Phần Lan và Thụy Điển đang xem xét sửa đổi các quy định chung về khả năng phá băng của tàu, nhằm phản ánh chính xác hơn hiệu suất thực tế của tàu khi di chuyển trong điều kiện băng giá.
Chương trình đổi mới đề xuất thay thế dần các tàu phá băng của Phần Lan theo độ tuổi. Ưu tiên đầu tiên là các tàu Urho và Sisu đóng những năm 1970, tiếp theo là Kontio và Otso vào những năm 2030, rồi các tàu đa năng Fennica và Nordica vào những năm 2040.
Chương trình này tách biệt với kế hoạch thay thế tàu Voima – một con tàu phá băng đã rất cũ – vốn đang được thực hiện thông qua việc phát triển tàu phá băng lớp B+ mới mang tên Aino.
Ngoài yêu cầu của vận tải thương mại, báo cáo nhấn mạnh tầm quan trọng ngày càng lớn của khả năng phá băng đối với an ninh quốc gia.
Phần Lan phụ thuộc nặng nề vào vận tải biển, với hơn 95% hàng hóa ngoại thương được vận chuyển qua đường biển.
Báo cáo nêu rõ rằng việc duy trì hoạt động hàng hải ổn định trong mùa đông không chỉ thiết yếu đối với các chuỗi cung ứng công nghiệp và an ninh nguồn cung, mà còn quan trọng đối với khả năng cơ động của quân đội.
Báo cáo khuyến nghị xem xét liệu các tàu phá băng trong tương lai có nên được trang bị thêm những năng lực ngoài vai trò truyền thống hay không, chẳng hạn như khả năng hoạt động trên biển khơi, năng lực giám sát và khả năng kết nối với các hệ thống thông tin của chính phủ.
Những yêu cầu này sẽ cho phép các con tàu hỗ trợ cơ quan chức năng khi xảy ra gián đoạn giao thông hàng hải hoặc các tình huống khẩn cấp khác. Điều này phù hợp với những đề xuất gần đây về việc xây dựng một đội tàu phá băng chung cho Liên minh châu Âu (EU).
Báo cáo cũng đề xuất hợp tác chặt chẽ hơn giữa Phần Lan và Thụy Điển trong việc mua sắm tàu phá băng trong tương lai.
Cả hai nước đều có các tàu thuộc lớp Urho/Atle già cỗi đóng những năm 1970 (Phần Lan 2 chiếc, Thụy Điển 3 chiếc).
Các cơ quan khuyến nghị nghiên cứu thiết kế thay thế chung và khả năng mua sắm, đóng tàu chung, nhằm giúp giảm chi phí, đồng thời đảm bảo sự tương thích về năng lực vận hành trên khắp khu vực phía Bắc Biển Baltic.
Hiện chưa có đơn đặt hàng chung nào được công bố. Các cơ quan liên quan đề xuất tiếp tục nghiên cứu sâu hơn về các khía cạnh pháp lý và quy trình mua sắm trước cuối năm.
Báo cáo gần đây của Phần Lan xác nhận rằng năng lực phá băng sẽ được duy trì ổn định, ưu tiên an ninh khu vực và yêu cầu kỹ thuật đang thay đổi của đội tàu thương mại hơn là chỉ dựa vào xu hướng khí hậu.
An ninh quốc gia hiện là động lực chính cho hạ tầng hàng hải Baltic. Đối với các nhà quản lý đội tàu, điều này đồng nghĩa với việc cần tính đến sự ổn định địa chính trị và duy trì các yêu cầu nghiêm ngặt về phân cấp khả năng phá băng trong các chiến lược vận hành dài hạn.
Khả năng tiếp cận cảng sẽ tiếp tục được quản lý chặt chẽ, và sự sẵn sàng về khả năng phá băng không còn chỉ là trở ngại theo mùa mà trở thành yêu cầu cơ bản cho quản lý rủi ro trong khu vực.
Như vậy, trong bối cảnh an ninh phức tạp, tàu phá băng trên Biển Baltic đóng vai trò then chốt không chỉ duy trì dòng chảy thương mại mùa đông mà còn bảo đảm chuỗi cung ứng, an ninh nguồn cung và khả năng cơ động quân sự, đồng thời được định hướng phát triển với các năng lực hỗ trợ rộng hơn cho các cơ quan nhà nước.
Minh Đức (Theo gCaptain, Seaway)
