Sáng mùng 6 Tết, quốc lộ 47 dẫn vào xã Vạn Xuân ken đặc ôtô, dòng xe nối đuôi nhau kéo dài cả cây số. Nằm soi bóng xuống ngã ba sông Chu và sông Đặt, khu di tích lịch sử - văn hóa đền Cửa Đặt – tọa lạc trên vùng đất mường Trịnh Vạn (nay là xã Vạn Xuân, tỉnh Thanh Hóa). Những ngày đầu năm mới, không khí nơi đây trở nên tấp nập khi hàng vạn du khách từ khắp nơi đổ về hành hương.
Dòng người nô nức ở đền Cửa Đặt.
Khu di tích tọa lạc ở ngã ba sông nơi sông Chu và sông Đặt hợp lưu.
Phóng tầm mắt sang bên kia là hồ thủy điện Cửa Đạt.
Đại diện UBND xã Vạn Xuân cho biết, từ mùng 2 Tết, lượng khách tăng đột biến, mỗi ngày có hàng vạn lượt người đến dâng hương, vãn cảnh. Cao điểm dự kiến rơi vào dịp "mở cổng trời" ngày mùng 9 âm lịch. Lễ hội năm nay diễn ra từ 13/2 đến 3/3/2026 (tức 26/12 năm Ất Tỵ đến 15/1 năm Bính Ngọ âm lịch).
Trong quần thể di tích, đền thờ Cầm Bá Thước thu hút đông đảo người dân đến tưởng niệm vị sĩ phu yêu nước, thủ lĩnh phong trào Cần Vương ở mường Trịnh Vạn cuối thế kỷ XIX. Là người dân tộc Thái, sinh ra tại bản Lùm Nưa, ông kế tục cha làm Thổ ty, được triều đình nhà Nguyễn phong chức Bang, cai quản mường Chiếng Ván.
Đền thờ vị sĩ phu yêu nước Cầm Bá Thước.
Dòng người ken đặc ở đền thờ Cầm Bá Thước.
Du khách thành tâm tưởng nhớ, cầu may mắn trong năm mới.
Trước cảnh nước mất nhà tan, ông dựng cờ khởi nghĩa từ năm 1884, tập hợp trai tráng các bản chiềng, liên kết với nhiều thủ lĩnh kháng Pháp trong tỉnh. Phong trào do ông lãnh đạo là một phần của phong trào Phong trào Cần Vương. Sau nhiều trận chiến không cân sức, năm 1895 ông bị thực dân Pháp bắt và xử tử. Nhân dân lập đền thờ tại Cửa Đặt để tưởng nhớ người anh hùng.
Bên cạnh đó là đền thờ Bà Chúa Thượng Ngàn – một vị thánh mẫu trong tín ngưỡng thờ Mẫu của người Việt. Theo quan niệm dân gian, Mẫu Thượng Ngàn cai quản miền rừng núi, che chở cho con người, dạy cách sinh tồn giữa đại ngàn. Truyền thuyết vùng Trịnh Vạn kể rằng, trong khởi nghĩa Lam Sơn, Bà từng hóa phép thành bó đuốc soi đường cho nghĩa quân thoát vòng vây, dẫn lối về núi Chí Linh củng cố lực lượng.
Từ ngày mùng 2 Tết, khu di tích đã đón hàng vạn lượt khách.
Trong quần thể khu di tích, còn có đền thờ Bà Chúa Thượng Ngàn.
Ngày nay, di tích "tựa lưng" vào chân núi Róc, phía tây là hồ Cửa Đặt và Khu bảo tồn thiên nhiên Xuân Liên với những đỉnh núi cao quanh năm sương phủ. Cảnh quan sơn thủy hữu tình càng khiến dòng người tìm về thêm đông.
Chị Ngọc Anh (Hà Nội) cho biết năm nào cũng về Cửa Đặt dâng hương tưởng nhớ Cầm Bá Thước và cầu Bà Chúa Thượng Ngàn phù hộ bình an. "Không khí đầu năm rất vui, dù đông nhưng vẫn cảm nhận được sự linh thiêng giữa núi rừng", chị nói.
Dòng người nô nức nhộn nhịp lối lên di tích.
Không gian nhộn nhịp khác hẳn ngày thường.
Du khách có nhiều người đồng bào dân tộc Thái đến tưởng nhớ vị anh hùng Cầm Bá Thước.
Đây là dịp để bà con kiếm thêm thu nhập từ du lịch.
Anh Hoàng Quốc An (Ninh Bình) chia sẻ gia đình anh chọn Cửa Đặt làm điểm du xuân vì vừa có yếu tố tâm linh, vừa có cảnh quan đẹp. "Giao thông có ùn ứ nhưng đó là chuyện thường ngày lễ", anh cho hay.
Lượng khách tăng cao cũng giúp người dân địa phương có thêm thu nhập. Nhiều hộ bày bán măng rừng, rau rừng và sản vật núi cao. "Chúng tôi chỉ mong lúc nào cũng đông vui như thế này", một tiểu thương nói.
Dòng phương tiện đông đúc trên lối vào di tích.
Công an thường xuyên túc trực để điều phối giao thông.
Phó Chủ tịch UBND xã Vạn Xuân Cầm Bá Huyến cho biết: từ tháng Chạp, địa phương đã chỉnh trang, tu sửa các hạng mục di tích, ký cam kết với các hộ kinh doanh về đảm bảo an ninh trật tự, vệ sinh môi trường, niêm yết giá và ứng xử văn hóa. Lực lượng chức năng tăng cường kiểm soát, xử lý tình trạng chèo kéo, bán ấn, bùa, vàng mã trái phép, không để xảy ra mê tín dị đoan.
Giữa dòng người nườm nượp đầu xuân, Cửa Đặt không chỉ là điểm đến tâm linh mà còn là nơi hội tụ ký ức lịch sử và tín ngưỡng dân gian, hòa trong không gian núi rừng xứ Thanh.
