Vụ việc ngày 17/3 tại Hà Nội khi cơ quan chức năng phát hiện một lò mổ ở Vạn Phúc thu gom lợn mắc dịch tả châu Phi từ nhiều tỉnh rồi đưa về giết mổ không chỉ dừng lại ở mức "vi phạm", mà cho thấy một hệ thống sai phạm có tổ chức. Đáng nói hơn, các đối tượng còn móc nối với một số cán bộ kiểm dịch để bỏ qua những khâu kiểm soát bắt buộc.
Con số khoảng 3.600 con heo bệnh đã bị tiêu thụ từ đầu năm 2026 đến nay (tương đương gần 300 tấn thịt) không chỉ gây sốc, mà còn đặt ra câu hỏi lớn: bằng cách nào số thực phẩm này có thể "lọt lưới" qua nhiều tầng kiểm soát để đi vào các chợ, rồi tới doanh nghiệp cung cấp suất ăn- thậm chí là vào trường học?
Điều khiến tôi cảm thấy đau lòng nhất chính là điểm đến cuối cùng của số thịt này lại là bữa ăn của trẻ em. Khi thực phẩm bẩn đi được một hành trình dài như vậy từ khâu thu gom, giết mổ, vận chuyển, phân phối cho tới bếp ăn trường học rõ ràng đây không còn là lỗi cá nhân đơn lẻ. Nó phản ánh sự thiếu trách nhiệm, thậm chí có dấu hiệu tiếp tay ở nhiều khâu trong chuỗi cung ứng.
Ngay sau vụ việc mới đây, trong nhóm phụ huynh của con tôi, không khí lo lắng bao trùm. Nhiều người chia sẻ một thực tế đáng sợ: ăn phải thịt lợn bệnh có thể chưa gây hậu quả ngay lập tức, nhưng nguy cơ lại nằm ở những yếu tố "âm thầm". Không chỉ ảnh hưởng trước mắt, những tác động kéo dài còn có thể ảnh hưởng đến quá trình phát triển thể chất và sức khỏe lâu dài của đứa trẻ.
Các đối tượng bị khởi tố trong đường dây giết mổ, tiêu thụ thịt lợn dịch trên địa bàn Tp.Hà Nội. Ảnh: Công an Hà Nội.
Lo ngại hơn nữa, nếu thịt không được nấu chín kỹ, người tiêu dùng còn có nguy cơ nhiễm ký sinh trùng như giun xoắn, sán dây lợn những tác nhân có thể gây tổn thương cơ, mắt, thậm chí hệ thần kinh. Bên cạnh đó, khi lợn mắc bệnh, sức đề kháng suy giảm, tạo điều kiện cho nhiều bệnh khác phát sinh, trong đó có liên cầu khuẩn lợn-một tác nhân nguy hiểm có thể lây sang người và gây biến chứng nặng.
Nói cách khác, hậu quả không chỉ là những ca ngộ độc cấp tính có thể nhìn thấy, mà là nguy cơ tích tụ, âm thầm và kéo dài. Và khi đối tượng chịu tác động là trẻ em- những cơ thể còn chưa hoàn thiện hệ miễn dịch thì mức độ rủi ro càng đáng báo động.
Có ý kiến cho rằng phụ huynh nên tăng cường kiểm tra thực phẩm hằng ngày tại trường. Nhưng thực tế, như một phụ huynh đã nói rất thẳng thắn: không phải ai cũng có đủ chuyên môn để nhận biết thực phẩm an toàn, chưa kể giấy tờ hoàn toàn có thể bị làm giả, khi đó họ cũng "đầu hàng". Việc "tự kiểm tra" trong điều kiện như vậy khó có thể trở thành một giải pháp thực chất.
Một số ý kiến khác đề xuất cần tăng cường kiểm tra đột xuất, lấy mẫu ngẫu nhiên và phân tích vi sinh, hóa chất thay vì chỉ kiểm tra hồ sơ. Đây là hướng đi cần thiết. Tuy nhiên, theo tôi, kiểm tra dù chặt đến đâu cũng chỉ là phần "ngọn". Gốc rễ vẫn nằm ở trách nhiệm của các bên liên quan từ đơn vị cung cấp thực phẩm đến nhà trường.
Bàn về sự việc, nhiều chuyên gia cũng cho rằng cần làm rõ vai trò của các cơ quan kiểm tra, giám sát an toàn thực phẩm, bao gồm lực lượng quản lý thị trường, cán bộ kiểm dịch. Không thể bỏ qua trách nhiệm của những cá nhân đã "làm ngơ" hoặc thậm chí tiếp tay để thực phẩm bẩn đi qua các khâu kiểm soát. Xa hơn, trách nhiệm của lãnh đạo các đơn vị liên quan trong việc buông lỏng quản lý cũng cần được xem xét nghiêm túc. Việc bắt tay để bỏ qua quy trình kiểm soát không chỉ là sai phạm hành chính, mà là hành vi tiếp tay cho một chuỗi nguy cơ đe dọa sức khỏe cộng đồng.
Thực tế, đây không phải là lần đầu tiên thực phẩm bẩn len lỏi vào trường học và gây hậu quả rõ rệt. Cuối năm 2025, dư luận từng xôn xao trước một số vụ việc học sinh tại Hà Nội và Tp.HCM phải nhập viện hàng loạt sau bữa ăn bán trú, với các biểu hiện như đau bụng, nôn ói, nghi ngộ độc thực phẩm.
Có vụ xảy ra tại một trường tiểu học khiến hàng chục em phải theo dõi y tế, một vụ khác liên quan đến suất ăn cung cấp từ đơn vị bên ngoài cũng khiến nhiều phụ huynh hoang mang. Dù kết luận cuối cùng trong từng trường hợp có thể khác nhau, nhưng điểm chung đều cho thấy lỗ hổng trong kiểm soát chất lượng thực phẩm đầu vào và quy trình giám sát bếp ăn. Những hồi chuông cảnh báo khi đó tưởng chừng đã đủ mạnh, nhưng rồi theo thời gian lại dần bị lãng quên. Và đến vụ việc lần này, khi thực phẩm bẩn không chỉ gây ngộ độc cấp tính mà còn tiềm ẩn nguy cơ lâu dài, mức độ đáng lo ngại rõ ràng đã nghiêm trọng hơn rất nhiều.
Dù vậy, nói đi cũng phải nói lại: không thể chỉ trông chờ vào "cái tâm". Khi lợi nhuận đủ lớn, nếu chế tài không đủ mạnh, sai phạm sẽ luôn có đất sống.
Vì thế, điều quan trọng nhất lúc này là phải siết chặt và nâng mức xử phạt lên tương xứng với mức độ nguy hiểm của hành vi. Đưa thực phẩm bẩn vào trường học không đơn thuần là vi phạm hành chính. Đó là hành vi xâm hại trực tiếp đến sức khỏe cộng đồng, đặc biệt là trẻ em những đối tượng không có khả năng tự bảo vệ mình.
Những hành vi như vậy cần được xem xét ở mức độ nghiêm trọng hơn, thậm chí xử lý hình sự với khung hình phạt đủ nặng, không chỉ với người trực tiếp vi phạm mà cả những cán bộ tiếp tay hoặc buông lỏng quản lý. Chỉ khi cái giá phải trả đủ lớn, đủ sức răn đe, thì những "đường dây thực phẩm bẩn" mới thực sự bị chặn đứng thay vì bị triệt phá rồi lại tái diễn dưới một hình thức khác.
Lam Anh
* Bài viết thể hiện quan điểm của tác giả!
