Theo Tổ chức Y tế thế giới (WHO), toàn cầu hiện có hơn 55 triệu người sống chung với sa sút trí tuệ và mỗi năm ghi nhận gần 10 triệu ca mắc mới. Tổng chi phí xã hội cho điều trị sa sút trí tuệ năm 2019 ước tính khoảng 1.300 tỷ USD và có thể vượt 2.800 tỷ USD vào năm 2030, cho thấy gánh nặng ngày càng lớn đối với hệ thống y tế và kinh tế - xã hội.
Người cao tuổi tại Việt Nam thường mắc nhiều loại bệnh, trong đó có bệnh sa sút trí tuệ và Alzheimer. Ảnh: BV
Tại Việt Nam, nghiên cứu cho thấy khoảng 4,5% người trên 60 tuổi mắc sa sút trí tuệ, tỷ lệ tăng theo độ tuổi. Tuy nhiên, con số thực tế có thể cao hơn do nhiều trường hợp chưa được chẩn đoán hoặc phát hiện muộn. Các chuyên gia y tế cho rằng, công tác chẩn đoán sớm và chẩn đoán chính xác sa sút trí tuệ hiện còn nhiều khó khăn do hạn chế về nhận thức xã hội, công nghệ, phương pháp và kỹ thuật chẩn đoán, đặc biệt là khả năng tiếp cận dịch vụ của cộng đồng còn thấp. Số cơ sở y tế đủ năng lực thực hiện các kỹ thuật chuyên sâu chưa nhiều, việc chẩn đoán chủ yếu dựa vào kinh nghiệm lâm sàng thông qua biểu hiện của người bệnh.
Trong khi đó, các dấu hiệu ban đầu của bệnh thường không điển hình, dễ nhầm lẫn với suy giảm trí nhớ sinh lý ở người cao tuổi, dẫn đến nhiều trường hợp phát hiện muộn. Các phương pháp chẩn đoán hiện đại như chụp PET-CT hoặc xét nghiệm dịch não tủy có độ chính xác cao nhưng khả năng tiếp cận còn hạn chế do chi phí lớn, yêu cầu thực hiện nhiều lần và tính xâm lấn của thủ thuật.
Trước thực trạng này, Hệ thống Bệnh viện Đa khoa Tâm Anh và Bệnh viện Lão khoa Trung ương đã ký kết hợp tác triển khai chương trình hợp tác toàn diện trong phòng ngừa, chẩn đoán, điều trị, chăm sóc và quản lý sa sút trí tuệ, Alzheimer ở người cao tuổi. Trọng tâm của hợp tác này là triển khai phương pháp xét nghiệm mới với công nghệ hiện đại hàng đầu thế giới để dễ dàng chẩn đoán sớm và chính xác bệnh Alzheimer thông qua xét nghiệm máu, từ đó giúp điều trị hiệu quả và quản lý tiến trình của bệnh hiệu quả tốt hơn.
Bệnh viện Lão khoa Trung ương và Hệ thống Bệnh viện Đa khoa Tâm Anh đã ký kết hợp tác toàn diện trong phòng ngừa, chẩn đoán, điều trị, chăm sóc và quản lý sa sút trí tuệ, Alzheimer ở người cao tuổi. Ảnh: BV
Hợp tác và nghiên cứu này sẽ được thực hiện với thời gian trong vòng 10 năm và trên quy mô lớn khi triển khai đa trung tâm tại Bệnh viện Lão khoa Trung Ương và các Bệnh viện Đa khoa Tâm Anh tại Hà Nội và TP Hồ Chí Minh.
PGS.TS Nguyễn Trung Anh, Giám đốc Bệnh viện Lão khoa Trung ương cho biết, đây là lần đầu tiên, hai bệnh viện cùng nhau triển khai nghiên cứu ứng dụng các dấu ấn sinh học (biomarkers) trong máu nhằm phát hiện sớm và đánh giá tiến triển của bệnh Alzheimer. Phát hiện các dấu ấn sinh học trong máu hiện được xem là cuộc cách mạng trong chẩn đoán sớm sa sút trí tuệ, cho phép nhận diện quá trình bệnh sinh ngay từ giai đoạn rất sớm, với vai trò tương tự như xét nghiệm cholesterol trong phòng ngừa bệnh tim mạch.
"Mô hình hợp tác này được kỳ vọng góp phần giảm gánh nặng kinh tế - xã hội khi sa sút trí tuệ gây chi phí chăm sóc rất lớn và kéo dài. Việc xây dựng ngân hàng sinh học biobank, nghiên cứu theo dõi dọc và ứng dụng biomarker trong chẩn đoán Alzheimer sẽ đưa Việt Nam tham gia sâu hơn vào bản đồ nghiên cứu thần kinh học toàn cầu, mở ra cơ hội hợp tác và công bố khoa học quốc tế", PGS.TS Nguyễn Trung Anh nhận định.
"Bệnh viện Lão khoa Trung ương phối hợp với Bệnh viện da khoa Tâm Anh triển khai nghiên cứu các biomarker trong máu nhằm cho phép chẩn đoán sớm Alzheimer ở quy mô cộng đồng một cách đơn giản hơn. Với một biomarker ở trong máu thực hiện xét nghiệm đơn giản chỉ mấy phút và có thể biết 20 năm nữa người ta có bị bệnh Alzheimer hay không. Phương pháp này không chỉ giúp theo dõi tiến triển từ suy giảm nhận thức nhẹ đến Alzheimer, mà còn mang lại lợi ích to lớn cho công tác chẩn đoán, điều trị và phòng ngừa bệnh Alzheimer cho người dân Việt Nam”, GS.TS Phạm Thắng, cố vấn cao cấp Bệnh viện Lão khoa Trung ương cho biết.
Ông Ngô Chí Dũng, Chủ tịch Hội đồng quản trị Hệ thống Bệnh viện Đa khoa Tâm Anh cho rằng, sự kết hợp giữa năng lực lâm sàng, nghiên cứu lão khoa và các bệnh lý thần kinh chuyên sâu của Bệnh viện Lão khoa Trung ương với kinh nghiệm hợp tác nghiên cứu khoa học quốc tế, hạ tầng công nghệ phục vụ nghiên cứu và khám chữa bệnh cùng đội ngũ chuyên gia của Hệ thống Bệnh viện Đa khoa Tâm Anh được kỳ vọng tạo nên mô hình hợp tác đặc biệt, mang tính tiên phong không chỉ trong lĩnh vực Alzheimer mà còn có thể mở rộng sang nhiều bệnh lý thần kinh khác. Từ đó, góp phần nâng cao năng lực chẩn đoán, điều trị và quản lý bệnh sa sút trí tuệ ở người cao tuổi Việt Nam.
Một nội dung quan trọng của hợp tác là nghiên cứu, ứng dụng các nền tảng công nghệ số trong chăm sóc sa sút trí tuệ, bao gồm ứng dụng di động, hệ thống thiết bị tích hợp Internet vạn vật (IoT) hỗ trợ theo dõi, quản lý người bệnh và hỗ trợ người chăm sóc tuân thủ điều trị tại cộng đồng, cùng hồ sơ sức khỏe điện tử chuyên biệt cho người bệnh sa sút trí tuệ. Hai bên hướng tới mục tiêu triển khai các xét nghiệm công nghệ cao phục vụ chẩn đoán chính xác, đơn giản và hiệu quả, tạo cơ sở để tầm soát và quản lý, chăm sóc người bệnh tại cộng đồng, qua đó giảm gánh nặng nhập viện và hỗ trợ người bệnh, gia đình tốt hơn.
TS.BS Nguyễn Ngô Quang, Cục trưởng Cục Khoa học Công nghệ và Đào tạo (Bộ Y tế) cho biết, hiện chưa có nhiều cơ sở y tế ngoài công lập tham gia đầu tư cho các nhiệm vụ nghiên cứu dài hạn. Do đó, việc tăng cường hợp tác nghiên cứu trong lĩnh vực sa sút trí tuệ sẽ tạo điều kiện để ngành y tế nâng cao hiệu quả chẩn đoán sớm, từng bước nâng cao năng lực chăm sóc sức khỏe người cao tuổi trong bối cảnh già hóa dân số.
